Tiền mặt sụt mạnh, ECB thúc đẩy euro số: châu Âu không thể chờ giải pháp tư nhân

Piero Cipollone – thành viên Ban điều hành Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) – đang ngày càng tỏ ra sốt ruột. Theo ông, châu Âu không còn thời gian để “ngồi chờ” các giải pháp thanh toán từ khu vực tư nhân, trong bối cảnh tiền mặt đang rút lui nhanh hơn nhiều người tưởng.

Số liệu năm 2024 cho thấy, tiền mặt chỉ còn chiếm 24% giá trị giao dịch hàng ngày, giảm mạnh so với mức 40% của năm năm trước. Phần còn lại? Gần như toàn bộ đã chuyển sang các hình thức thanh toán số – nơi châu Âu đang phụ thuộc nặng nề vào các hệ thống không thuộc kiểm soát của mình.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn El País, Cipollone nhấn mạnh ECB buộc phải thay đổi hạ tầng thanh toán, nếu không muốn nền kinh tế số của châu Âu tiếp tục dựa vào các nhà cung cấp ngoài khu vực, từ thẻ quốc tế đến các nền tảng fintech xuyên biên giới.

Áp lực này càng lớn hơn khi căng thẳng địa chính trị ngày một leo thang, và các sự kiện gần đây đã cho thấy: hạ tầng tài chính hoàn toàn có thể bị “vũ khí hóa”.

Cipollone tránh mô tả euro kỹ thuật số như một công cụ phòng thủ thuần túy, nhưng ông thừa nhận thẳng thắn: “Tất cả những rủi ro địa chính trị tiềm tàng, cùng việc mọi công cụ đều có thể bị sử dụng như vũ khí, rõ ràng đang đẩy mức độ rủi ro lên cao hơn.” Và đó là lý do vì sao một hệ thống thanh toán do châu Âu toàn quyền kiểm soát ngày càng trở nên cấp thiết.

Tiền mặt thoái lui, ngân hàng trung ương buộc phải thích nghi

Theo Cipollone, thương mại điện tử hiện chiếm hơn một phần ba tổng giá trị giao dịch hàng ngày, nhưng nghịch lý là: tiền của ngân hàng trung ương lại không thể dùng cho các giao dịch này.

“Chúng tôi cung cấp cả phương thức thanh toán bán lẻ lẫn bán buôn,” ông nói. “Ở cấp độ bán lẻ, chúng tôi có tiền mặt – nhưng rõ ràng nó không còn đáp ứng đủ nhu cầu, bởi đơn giản là không thể dùng trong hoạt động thanh toán số.”

Điều quan trọng, theo ECB, đây không phải trạng thái ổn định, mà là một xu hướng thay đổi ngày càng nhanh. Cách đây một thập kỷ, tiền mặt vẫn thống trị và đáp ứng gần như toàn bộ nhu cầu chi tiêu của người dân. Nhưng công nghệ đã đảo lộn hoàn toàn thói quen thanh toán.

“Khả năng sử dụng tiền của ngân hàng trung ương trong giao dịch bán lẻ đang suy giảm với tốc độ rất nhanh,” Cipollone nhấn mạnh. Theo ông, euro kỹ thuật số không phải là một cuộc cách mạng, mà đơn giản là bước thích nghi cần thiết – bổ sung phiên bản số cho tiền giấy và tiền xu.

Về mặt kỹ thuật, ECB cho biết họ đã hoàn tất giai đoạn chuẩn bị kéo dài hai năm vào tháng 10/2025. Chủ tịch Christine Lagarde từng xác nhận hồi tháng trước: “Chúng tôi đã làm xong phần việc của mình.”

🇪🇺 ECB President Christine Lagarde said that the digital euro is technically ready and is now awaiting legislative approval.#ECB #DigitalEuro #EUStablecoinhttps://t.co/4cdYV6UdSJ

— Cryptonews.com (@cryptonews) December 19, 2025

Quả bóng hiện nằm trong sân của các thể chế EU. Nếu khung pháp lý được thông qua trong năm nay, các giao dịch thử nghiệm có thể bắt đầu từ giữa năm 2027, và phát hành chính thức sớm nhất vào năm 2029.

ECB bác bỏ phương án “để tư nhân tự lo”

Một số nghị sĩ Nghị viện châu Âu cho rằng EU nên chờ ngành ngân hàng tự phát triển hệ thống thanh toán xuyên châu lục trước khi tung euro kỹ thuật số. ECB thì không đồng tình.

Cipollone cho biết ngân hàng trung ương luôn khuyến khích các giải pháp tư nhân, và hoan nghênh mọi nỗ lực tích hợp. Nhưng ông lập luận rằng chính euro kỹ thuật số mới là chất xúc tác thúc đẩy khu vực tư nhân phát triển nhanh hơn.

Với tư cách tiền pháp định, euro kỹ thuật số sẽ buộc mọi đơn vị chấp nhận thanh toán số phải chấp nhận nó. Điều này tạo ra một tiêu chuẩn công duy nhất, áp dụng cho toàn bộ thị trường châu Âu.

“Hiện nay, mỗi khi một nhà cung cấp dịch vụ thanh toán – ngân hàng hay fintech – làm việc với một cửa hàng, cửa hàng đó phải tuân theo tiêu chuẩn riêng của họ,” Cipollone giải thích. “Với euro kỹ thuật số, sẽ chỉ có một tiêu chuẩn mở duy nhất, và khu vực tư nhân cũng có thể sử dụng.”

Ông cũng phản bác mạnh mẽ ý tưởng chỉ triển khai euro kỹ thuật số ở chế độ offline, cho rằng cách làm này hoàn toàn không giải quyết được bài toán thương mại điện tử.

“Thanh toán offline thì dùng thế nào cho e-commerce? Tôi thật sự không biết,” Cipollone nói thẳng.

Đòn bẩy địa chính trị phơi bày điểm yếu hạ tầng thanh toán

Những rủi ro từ việc phụ thuộc vào hệ thống thanh toán nước ngoài không còn là giả thuyết.

Theo một báo cáo của Cryptonews, Cipollone dẫn ví dụ các thẩm phán của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) từng bị Visa và Mastercard chặn thẻ, khiến họ gần như không thể thanh toán tại châu Âu.

“Nếu có euro kỹ thuật số, họ vẫn có thể tiếp tục chi trả trên toàn khu vực đồng euro,” ông nói trong một cuộc phỏng vấn khác với Süddeutsche Zeitung.

Mối lo này cũng được 70 nhà kinh tế châu Âu nhấn mạnh trong một bức thư ngỏ mới đây. Theo đó, 13 quốc gia trong khu vực euro hiện phụ thuộc hoàn toàn vào các mạng lưới thẻ quốc tế cho các giao dịch bán lẻ cơ bản.

“Việc phụ thuộc vào các nhà cung cấp thanh toán nước ngoài (chủ yếu của Mỹ) khiến công dân, doanh nghiệp và chính phủ châu Âu đối mặt với đòn bẩy địa chính trị, lợi ích thương mại bên ngoài và rủi ro hệ thống vượt ngoài tầm kiểm soát,” bức thư viết, đồng thời kêu gọi euro kỹ thuật số trở thành “xương sống của một hạ tầng thanh toán châu Âu có chủ quyền và bền vững.”

Khái niệm “vũ khí hóa” hệ thống thanh toán càng trở nên rõ nét sau khi Tổng thống Trump đe dọa áp thuế lên tám quốc gia châu Âu liên quan đến Greenland. Chỉ trong 24 giờ, thị trường crypto đã chứng kiến 875 triệu USD bị thanh lý, cho thấy căng thẳng địa chính trị có thể lan truyền cực nhanh sang thị trường tài chính.

Cipollone tránh bình luận trực tiếp về chính trị Mỹ hay tính độc lập của Chủ tịch Fed Jerome Powell. Ông nhấn mạnh rằng ECB chỉ tập trung duy nhất vào mục tiêu kiểm soát lạm phát của khu vực đồng euro.