Iran bị cáo buộc dùng sàn crypto tại Anh để lách trừng phạt với dòng tiền 1 tỷ USD

Hai sàn crypto đăng ký tại Anh xử lý gần 1 tỷ USD giao dịch liên quan tới IRGC.

Theo báo cáo mới đây của công ty phân tích blockchain TRM Labs, hai sàn giao dịch crypto đăng ký tại Vương quốc Anh đã xử lý khoảng 1 tỷ USD giao dịch liên quan trực tiếp tới Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), trong khi bề ngoài vẫn hoạt động như những nền tảng giao dịch thông thường.

Hai cái tên được nhắc tới là Zedcex và Zedxion. Dữ liệu on-chain cho thấy các sàn này đóng vai trò kênh tài trợ vận hành cho IRGC, với dòng tiền bất hợp pháp chiếm khoảng 56% tổng khối lượng giao dịch, và có thời điểm lên tới 87% trong năm 2024.

Dù được thành lập tại Anh giai đoạn 2021–2022, cả hai pháp nhân đều sử dụng giám đốc “đứng tên hộ”, địa chỉ văn phòng ảo, và liên tục nộp báo cáo doanh nghiệp ở trạng thái “không hoạt động”, trong khi thực tế lại xử lý hàng tỷ USD giao dịch on-chain.

Hồ sơ doanh nghiệp cho thấy Zedcex có mối liên hệ trực tiếp với Babak Morteza Zanjani – một nhân vật nổi tiếng trong mạng lưới né trừng phạt của Iran. Zanjani từng bị Mỹ và EU trừng phạt năm 2013 vì rửa tiền từ doanh thu dầu mỏ cho các thực thể thuộc chính quyền Iran, bao gồm IRGC. Các lệnh trừng phạt này sau đó được dỡ bỏ trong khuôn khổ thỏa thuận hạt nhân Iran (nay đã đổ vỡ).

Mạng lưới vỏ bọc xử lý dòng tiền IRGC ở mức kỷ lục

Theo TRM, các địa chỉ liên quan tới IRGC tại Zedcex đã xử lý 23,7 triệu USD trong năm 2023, tương đương 60% tổng hoạt động của sàn. Sang năm 2024, con số này tăng vọt lên 619,1 triệu USD, khi tỷ trọng giao dịch của IRGC chạm mức 87%.

Đến năm 2025, khối lượng giảm về 410,4 triệu USD do dòng tiền ngoài IRGC tăng lên, kéo tỷ trọng của lực lượng này xuống khoảng 48%. Tuy nhiên, mức độ phụ thuộc vẫn ở ngưỡng rất cao.

TRM cho biết Zedcex và Zedxion về thực chất hoạt động như một thực thể duy nhất, dù được đăng ký dưới hai pháp nhân khác nhau tại Anh. Hai sàn dùng chung giám đốc, địa chỉ, và có trình tự thành lập cho thấy sự tiếp nối vận hành, chứ không phải các doanh nghiệp độc lập.

Việc Zanjani rút tên khỏi Zedxion năm 2022, rồi Zedcex ngay lập tức được thành lập với cùng cấu trúc kiểm soát và địa chỉ, càng củng cố nhận định rằng đây là một mạng lưới liên tục, không phải tái cấu trúc thật sự.

Zanjani từng bị bắt tại Iran và lãnh án tử hình vì biển thủ hàng triệu USD từ Công ty Dầu khí Quốc gia Iran. Đến năm 2024, án được giảm sau khi hoàn trả tiền, và ông này tái xuất công khai với vai trò gần các dự án kinh tế liên quan chính quyền. Màn tái xuất thông qua DotOne Holding Group – một tập đoàn hoạt động trong crypto, ngoại hối, logistics và viễn thông.

USDT trên TRON trở thành tuyến chuyển tiền chính

Phân tích on-chain cho thấy các ví của Zedcex liên thông trực tiếp với các địa chỉ bị Israel xác định là tài sản của IRGC, theo Lệnh Tịch thu Hành chính ASO-43/25 ban hành tháng 9/2025. Nhiều địa chỉ trong số này sau đó đã bị Tether đưa vào danh sách chặn.

Các giao dịch gần như hoàn toàn được thực hiện bằng USDT trên blockchain TRON, luân chuyển tiền giữa các ví IRGC, các trung gian offshore, và các sàn nội địa Iran như Nobitex, Wallex và Aban Tether.

Không dừng lại ở giao dịch crypto thuần túy, hai sàn này còn tích hợp với Zedpay, một nền tảng thanh toán di động có trụ sở tại Thổ Nhĩ Kỳ. Zedpay duy trì quan hệ với một số định chế tài chính Thổ Nhĩ Kỳ, trong đó có Vepara (giấy phép sau đó bị đình chỉ vì lo ngại rửa tiền) và Vakif Katilim, ngân hàng Hồi giáo quốc doanh từng bị giám sát vì các giao dịch liên quan tới Iran.

Sự tích hợp này giúp mở rộng khả năng quy đổi sang fiat và thanh toán ngoài đời thực, vượt xa phạm vi một sàn giao dịch crypto thông thường.

Dấu vết tài trợ khủng bố được xác lập trực tiếp trên blockchain

Theo TRM, hơn 10 triệu USD USDT đã được chuyển trực tiếp, không qua trung gian, từ các ví tiền điện tử gắn với cả Zedcex và IRGC tới địa chỉ do Sa’id Ahmad Muhammad al-Jamal kiểm soát.

Al-Jamal hiện bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt vì hỗ trợ vật chất cho IRGC và vận hành các mạng lưới buôn lậu tạo doanh thu cho lực lượng Houthi tại Yemen.

Việc không tồn tại lớp trung gian khiến hạ tầng của Zedcex không còn là “điểm chạm tình cờ”, mà trở thành tuyến tài trợ chủ động trong chuỗi dòng tiền.

Vụ việc xuất hiện trong bối cảnh các quốc gia bị trừng phạt ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong tội phạm crypto. Theo Chainalysis, các địa chỉ bất hợp pháp đã nhận ít nhất 154 tỷ USD trong năm 2025, tăng 162% so với năm 2024, chủ yếu do hoạt động của các thực thể bị trừng phạt tăng tới 694%.

Stablecoin chiếm 84% tổng khối lượng giao dịch bất hợp pháp, phản ánh xu hướng chung của thị trường: chuyển tiền xuyên biên giới nhanh, ít biến động, dễ tích hợp.

Áp lực siết chặt gia tăng trên toàn cầu

Hoạt động crypto liên quan tới Iran đã chịu áp lực mạnh trong suốt năm 2025. Tổng dòng tiền liên quan các thực thể Iran giảm còn 3,7 tỷ USD trong giai đoạn tháng 1–7, thấp hơn 11% so với cùng kỳ 2024.

Tháng 9, Bộ Tài chính Mỹ tiếp tục trừng phạt hai công dân Iran vì điều phối hơn 100 triệu USD doanh thu bán dầu bằng crypto cho IRGC. Song song đó, Iran cũng bị phát hiện xem xét chấp nhận crypto trong các thương vụ vũ khí, bao gồm tên lửa đạn đạo và UAV, thông qua Trung tâm Xuất khẩu Bộ Quốc phòng.

Không chỉ Iran, Nga cũng đang đi theo con đường tương tự. Tháng 2/2025, Moscow ra mắt token A7A5 neo theo ruble, xử lý hơn 93,3 tỷ USD giao dịch chỉ trong chưa đầy một năm, như một phần trong nỗ lực sử dụng hạ tầng tiền điện tử crypto để né các hạn chế tài chính phương Tây.